Pijn betekent niet altijd schade: waarom je lichaam soms een vals alarm geeft

Wanneer je pijn voelt, is het logisch dat je denkt dat er iets beschadigd is in je lichaam. Pijn voelt bedreigend aan en lijkt een duidelijke waarschuwing. Toch weten we vandaag uit wetenschappelijk onderzoek dat pijn veel complexer is dan simpelweg een signaal van kapot weefsel. In heel veel gevallen ervaren mensen pijn terwijl er weinig of geen structurele schade aanwezig is. Omgekeerd tonen scans vaak afwijkingen bij mensen zonder klachten. Dat betekent niet dat pijn “ingebeeld” is, pijn is altijd echt, maar wel dat pijn vooral een beschermingsmechanisme is van het zenuwstelsel.

Pijn als een te gevoelig alarmsysteem

Een handige manier om pijn te begrijpen is via de metafoor van een brandalarm. Wanneer een brandalarm afgaat, is dat om je te waarschuwen voor gevaar. Maar soms gaat het ook af door rook van het koken, een kaars of zelfs stof in de sensor. Het alarm werkt, maar staat te gevoelig afgesteld. Zo werkt pijn vaak ook. Je zenuwstelsel detecteert mogelijke dreiging en stuurt een pijnsignaal om je te beschermen. Bij echte schade is dat nuttig. Maar na een blessure, stressperiode of langdurige overbelasting kan het systeem gevoeliger worden en sneller alarm slaan, zelfs wanneer het weefsel grotendeels hersteld is. Dit proces noemen onderzoekers sensitisatie van het zenuwstelsel (Woolf, 2011).

Wat toont beeldvorming?

Beeldvormende onderzoeken zoals MRI en RX tonen duidelijk dat pijn en schade niet altijd samenlopen. Grote studies laten zien dat veel mensen zonder klachten afwijkingen hebben zoals discusuitstulpingen, slijtage of scheurtjes in pezen (Brinjikji et al., 2015; Culvenor et al., 2019). Tegelijk zijn er veel mensen met pijn waarbij scans nauwelijks afwijkingen tonen. Dit betekent dat wat we zien op beeldvorming vaak geen goede voorspeller is van pijn.

Waarom kan pijn blijven bestaan na herstel?

Na een blessure wordt het lichaam extra voorzichtig. Het zenuwstelsel leert dat bepaalde bewegingen mogelijk gevaarlijk zijn en blijft sneller pijn sturen om schade te voorkomen. Je kan dit vergelijken met een overbezorgde waakhond. Na één inbraak begint hij bij elk klein geluid te blaffen. De bedoeling is beschermen, maar de reactie is overdreven. Onderzoek toont dat dit beschermingsmechanisme vaak een belangrijke rol speelt bij langdurige pijnklachten (Moseley & Butler, 2015).

Betekent dit dat je gewoon moet “doorbijten”?

Nee. Pijn moet altijd serieus genomen worden. Maar het betekent wel dat pijn niet automatisch gelijkstaat aan nieuwe schade. Bij veel musculoskeletale klachten is het juist veilig en zinvol om geleidelijk te blijven bewegen. Beweging helpt het zenuwstelsel opnieuw vertrouwen te krijgen en verlaagt de overgevoeligheid. Systematische reviews tonen dat oefentherapie één van de meest effectieve behandelingen is bij chronische pijnklachten zoals lage rugpijn en gewrichtspijn (Geneen et al., 2017; Hayden et al., 2021).

Waarom helpt beweging en krachttraining zo goed?

Door gecontroleerd te bewegen en sterker te worden:

• Leert het lichaam dat beweging veilig is
• Wordt het zenuwstelsel minder gevoelig
• Worden spieren en gewrichten belastbaarder

Dit proces noemen onderzoekers graded exposure: stap voor stap het lichaam opnieuw blootstellen aan bewegingen die eerst pijnlijk waren (Moseley, 2004). Zo wordt het alarmsysteem opnieuw correct afgesteld.

Wanneer betekent pijn wél schade?

Soms is pijn natuurlijk wel een belangrijk waarschuwingssignaal, bijvoorbeeld bij:

• Breuken
• Ernstige ontstekingen
• Infecties
• Acute scheuren

Daarom is een goede klinische beoordeling altijd belangrijk. Maar bij het merendeel van de langdurige spier-, gewrichts- en rugklachten is pijn meestal geen teken van voortdurende weefselschade.

Wat betekent dit voor jouw herstel?

Het belangrijkste inzicht is dat pijn vaak beïnvloedbaar is. Door te begrijpen hoe pijn werkt en door het lichaam actief te blijven gebruiken op een veilige manier, kan herstel sneller en duurzamer verlopen. Bij Fysicure Mol combineren we daarom educatie over pijn met actieve kinesitherapie. Door patiënten te helpen hun klachten beter te begrijpen én hun lichaam opnieuw sterker te maken, werken we niet alleen aan minder pijn, maar ook aan meer vertrouwen in bewegen.



Conclusie

Pijn is geen rechtstreekse maat voor schade in het lichaam. Het is een beschermingssignaal van het zenuwstelsel dat soms te gevoelig kan worden afgesteld. Net zoals een brandalarm kan afgaan zonder brand, kan je lichaam pijn geven zonder dat er iets kapot is. Dat betekent niet dat pijn genegeerd moet worden, maar wel dat ze vaak anders benaderd kan worden dan met alleen rust of angst voor bewegen. Door op een veilige en geleidelijke manier te blijven bewegen en het lichaam sterker te maken, leert het zenuwstelsel opnieuw dat beweging niet gevaarlijk is en kan pijn afnemen. Bij Fysicure Mol staat deze actieve, onderbouwde aanpak centraal in het herstelproces.